تقسیم ارث، فرآیندی است که طی آن اموال متوفی، بین وراث او تقسیم میشود. این فرآیند، بر اساس قانون ارث، انجام میشود.
قانون ارث، در ایران، بر اساس قانون مدنی، تنظیم شده است. این قانون، سهم هر یک از وراث را از اموال متوفی، تعیین کرده است.
وراث، افرادی هستند که به موجب قانون، حق ارث بردن از متوفی را دارند. این افراد، عبارتند از:
- زوج یا زوجه
- فرزندان
- پدر و مادر
- اجداد و جدات
- نوهها و نتیجهها
تقسیم ارث، معمولاً به دو صورت انجام میشود:
- تقسیم توافقی: در این صورت، وراث، با توافق یکدیگر، اموال متوفی را تقسیم میکنند.
- تقسیم اجباری: در این صورت، در صورتی که بین وراث اختلافی وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود.
مراحل تقسیم ارث، به شرح زیر است:
- دریافت گواهی انحصار وراثت: اولین قدم برای تقسیم ارث، دریافت گواهی انحصار وراثت است. این گواهی، توسط شورای حل اختلاف آخرین محل اقامتگاه متوفی، صادر میشود.
- تعیین سهم هر یک از وراث: پس از دریافت گواهی انحصار وراثت، باید سهم هر یک از وراث از اموال متوفی، تعیین شود. این کار، بر اساس قانون ارث، انجام میشود.
- تقسیم اموال بین وراث: پس از تعیین سهم هر یک از وراث، اموال متوفی، بین آنها تقسیم میشود. این کار، میتواند به صورت توافقی یا اجباری، انجام شود.
در صورتی که بین وراث اختلافی وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود. دادگاه، با توجه به قانون ارث، سهم هر یک از وراث را تعیین میکند.
تقسیم ارث بین فرزندان
تقسیم ارث بین فرزندان، بر اساس قانون مدنی، به شرح زیر است:
- در صورتی که متوفی فقط یک فرزند داشته باشد، تمام اموال او به آن فرزند میرسد.
- در صورتی که متوفی دو یا چند فرزند داشته باشد، اموال او بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود.
- در صورتی که یکی از فرزندان متوفی فوت کرده باشد، سهم او به فرزندان او میرسد.
- در صورتی که یکی از فرزندان متوفی محجور باشد، سهم او به ولی یا قیم او میرسد.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک فرزند پسر داشته باشد، تمام اموال او به آن فرزند میرسد. اگر متوفی دو فرزند پسر داشته باشد، اموال او بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود. اگر یکی از فرزندان متوفی فوت کرده باشد، سهم او به فرزندان او میرسد. به عنوان مثال، اگر متوفی دو فرزند پسر و یک فرزند دختر داشته باشد و فرزند پسر فوت کرده باشد، اموال متوفی بین فرزند پسر دیگر و دختر به صورت مساوی تقسیم میشود. اگر یکی از فرزندان متوفی محجور باشد، سهم او به ولی یا قیم او میرسد. به عنوان مثال، اگر متوفی یک فرزند پسر محجور داشته باشد، اموال او به ولی یا قیم او میرسد.
در صورتی که بین فرزندان متوفی اختلافی در مورد تقسیم ارث وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود. دادگاه، با توجه به قانون ارث، سهم هر یک از فرزندان را تعیین میکند.
نحوه تقسیم ارث بین خواهر و برادر
نحوه تقسیم ارث بین خواهر و برادر، بر اساس قانون مدنی، به شرح زیر است:
- در صورتی که متوفی فقط یک خواهر یا برادر داشته باشد، تمام اموال او به آن خواهر یا برادر میرسد.
- در صورتی که متوفی دو یا چند خواهر یا برادر داشته باشد، اموال او بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود.
- در صورتی که خواهر یا برادر متوفی فوت کرده باشد، سهم او به فرزندان او میرسد.
- در صورتی که خواهر یا برادر متوفی محجور باشد، سهم او به ولی یا قیم او میرسد.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک خواهر داشته باشد، تمام اموال او به آن خواهر میرسد. اگر متوفی دو خواهر داشته باشد، اموال او بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود. اگر یکی از خواهران متوفی فوت کرده باشد، سهم او به فرزندان او میرسد. به عنوان مثال، اگر متوفی دو خواهر و یک برادر داشته باشد و یکی از خواهران فوت کرده باشد، اموال متوفی بین خواهر دیگر و برادر به صورت مساوی تقسیم میشود. اگر یکی از خواهران متوفی محجور باشد، سهم او به ولی یا قیم او میرسد. به عنوان مثال، اگر متوفی یک خواهر محجور داشته باشد، اموال او به ولی یا قیم او میرسد.
در صورتی که بین خواهر و برادر متوفی اختلافی در مورد تقسیم ارث وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود. دادگاه، با توجه به قانون ارث، سهم هر یک از خواهر و برادر را تعیین میکند.
البته، باید توجه داشت که در صورتی که خواهر و برادر متوفی، از پدر و مادر متفاوت باشند، یعنی خواهر و برادر مادری باشند، سهم آنها از ارث، یک سوم است. در این صورت، اگر خواهر و برادر مادری متوفی، متعدد باشند، سهم آنها بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک خواهر مادری داشته باشد، سهم او از ارث، یک سوم است. اگر متوفی دو خواهر مادری داشته باشد، سهم آنها از ارث، یک سوم و یک سوم است که بین آنها به صورت مساوی تقسیم میشود.
تقسیم ارث مادر
تقسیم ارث مادر، بر اساس قانون مدنی، به شرح زیر است:
- در صورتی که متوفی فرزند پسر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است.
- در صورتی که متوفی فرزند دختر داشته باشد، سهم مادر، یک چهارم است.
- در صورتی که متوفی فرزند پسر و دختر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک فرزند پسر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است. اگر متوفی یک فرزند دختر داشته باشد، سهم مادر، یک چهارم است. اگر متوفی یک فرزند پسر و یک فرزند دختر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است.
در صورتی که بین مادر و فرزندان متوفی اختلافی در مورد تقسیم ارث وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود. دادگاه، با توجه به قانون ارث، سهم هر یک از مادر و فرزندان را تعیین میکند.
البته، باید توجه داشت که در صورتی که متوفی، همسر داشته باشد، سهم همسر، از ارث، یک چهارم است. در این صورت، سهم مادر، از ارث، یک هشتم است.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک همسر و یک فرزند دختر داشته باشد، سهم همسر، یک چهارم است و سهم مادر، یک هشتم است.
همچنین، باید توجه داشت که در صورتی که متوفی، وصیت نامه داشته باشد، وصیت نامه، در صورتی که مطابق با قانون باشد، بر قانون ارث، مقدم است.
تقسیم ارث پدر، بر اساس قانون مدنی، به شرح زیر است:
- در صورتی که متوفی فرزند پسر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است.
- در صورتی که متوفی فرزند دختر داشته باشد، سهم پدر، یک سوم است.
- در صورتی که متوفی فرزند پسر و دختر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک فرزند پسر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است. اگر متوفی یک فرزند دختر داشته باشد، سهم پدر، یک سوم است. اگر متوفی یک فرزند پسر و یک فرزند دختر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است.
در صورتی که بین پدر و فرزندان متوفی اختلافی در مورد تقسیم ارث وجود داشته باشد، تقسیم ارث، توسط دادگاه انجام میشود. دادگاه، با توجه به قانون ارث، سهم هر یک از پدر و فرزندان را تعیین میکند.
البته، باید توجه داشت که در صورتی که متوفی، همسر داشته باشد، سهم همسر، از ارث، یک چهارم است. در این صورت، سهم پدر، از ارث، یک ششم است.
به عنوان مثال، اگر متوفی یک همسر و یک فرزند پسر داشته باشد، سهم همسر، یک چهارم است و سهم پدر، یک ششم است.
همچنین، باید توجه داشت که در صورتی که متوفی، وصیت نامه داشته باشد، وصیت نامه، در صورتی که مطابق با قانون باشد، بر قانون ارث، مقدم است.
در صورتی که متوفی، فرزند نداشته باشد، سهم پدر، از ارث، تمام ماترک است.
به عنوان مثال، اگر متوفی فرزند نداشته باشد و فقط یک پدر داشته باشد، تمام اموال متوفی به پدر میرسد.
فرمول تقسیم ارث
فرمول تقسیم ارث، بر اساس قانون مدنی، به شرح زیر است:
فرمول تقسیم ارث بین فرزندان:
- در صورتی که متوفی فقط یک فرزند داشته باشد، سهم فرزند، تمام ماترک است.
- در صورتی که متوفی دو یا چند فرزند داشته باشد، سهم هر یک از فرزندان، یک سهم است.
فرمول تقسیم ارث بین خواهر و برادر:
- در صورتی که متوفی فقط یک خواهر یا برادر داشته باشد، سهم خواهر یا برادر، تمام ماترک است.
- در صورتی که متوفی دو یا چند خواهر یا برادر داشته باشد، سهم هر یک از خواهر یا برادر، یک سهم است.
فرمول تقسیم ارث مادر:
- در صورتی که متوفی فرزند پسر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است.
- در صورتی که متوفی فرزند دختر داشته باشد، سهم مادر، یک چهارم است.
- در صورتی که متوفی فرزند پسر و دختر داشته باشد، سهم مادر، یک هشتم است.
فرمول تقسیم ارث پدر:
- در صورتی که متوفی فرزند پسر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است.
- در صورتی که متوفی فرزند دختر داشته باشد، سهم پدر، یک سوم است.
- در صورتی که متوفی فرزند پسر و دختر داشته باشد، سهم پدر، یک ششم است.
فرمول تقسیم ارث همسر:
- در صورتی که متوفی همسر داشته باشد، سهم همسر، یک چهارم است.
فرمول تقسیم ارث اجداد و جدات:
- در صورتی که متوفی فرزند نداشته باشد و پدر و مادر او نیز زنده نباشند، سهم اجداد و جدات، به ترتیب، به شرح زیر است:
- سهم پدربزرگ و مادربزرگ از پدر، یک چهارم است.
- سهم پدربزرگ و مادربزرگ از مادر، یک چهارم است.
- سهم جد پدری و جد مادری، یک هشتم است.
- سهم جده پدری و جده مادری، یک هشتم است.
فرمول تقسیم ارث نوهها و نتیجهها:
- در صورتی که متوفی فرزند نداشته باشد و پدر و مادر او نیز زنده نباشند، سهم نوهها و نتیجهها، به ترتیب، به شرح زیر است:
- سهم فرزندان پسر، دو سهم است.
- سهم فرزندان دختر، یک سهم است.
فرمول تقسیم ارث وصیت نامه:
- در صورتی که متوفی وصیت نامه داشته باشد، وصیت نامه، در صورتی که مطابق با قانون باشد، بر قانون ارث، مقدم است.
مثالهایی از تقسیم ارث:
مثال ۱:
فرض کنید متوفی یک فرزند پسر داشته باشد. در این صورت، تمام اموال متوفی به فرزند پسر میرسد.
مثال ۲:
فرض کنید متوفی دو فرزند دختر داشته باشد. در این صورت، اموال متوفی بین دو فرزند دختر به صورت مساوی تقسیم میشود.
مثال ۳:
فرض کنید متوفی یک فرزند پسر و یک فرزند دختر داشته باشد. در این صورت، اموال متوفی بین فرزند پسر و دختر به صورت مساوی تقسیم میشود.
مثال ۴:
فرض کنید متوفی یک خواهر داشته باشد. در این صورت، تمام اموال متوفی به خواهر میرسد.
مثال ۵:
فرض کنید متوفی دو خواهر داشته باشد. در این صورت، اموال متوفی بین دو خواهر به صورت مساوی تقسیم میشود.
مثال ۶:
فرض کنید متوفی یک مادر داشته باشد. در این صورت، سهم مادر، یک هشتم اموال متوفی است.
مثال ۷:
فرض کنید متوفی یک پدر داشته باشد. در این صورت، سهم پدر، یک ششم اموال متوفی است.
مثال ۸:
فرض کنید متوفی یک همسر داشته باشد. در این صورت، سهم همسر، یک چهارم اموال متوفی است.